บทความรับเชิญ (2) : Gopnik (гопник) ในรัสเซียมีจริงหรือไม่ หรือเป็นเพียงรูปลักษณ์ที่ถูกสร้างขึ้นมา ?

ภาพ Gopnik (Панкратов Володимир/ Wikimedia Commons/ CC BY-SA 4.0)

Gopari, Gopniks, เด็กประจำถิ่น (пацаны с района) ฯลฯ – คำเหล่านี้เป็นชื่อเรียกคนหนุ่มสาวที่มีฐานะทางสังคมต่ำ มีการศึกษาไม่ดี มีแนวโน้มที่จะใช้ความรุนแรง และเกี่ยวข้องกับการโจรกรรม รูปลักษณ์ปกติของพวกเขามักจะสวมใส่ชุดกีฬา (มักจะเป็นชุด Adidas ของปลอม) หมวกแก๊ปทั้งแบบทหารหรือแบบปกติ แว่นตากีฬา รองเท้ากีฬา หรือแม้แต่รองเท้าหนัง ที่ช่วยเพิ่มเสน่ห์พิเศษให้กับรูปลักษณ์ที่ยากจะลืมเลือน ถิ่นที่อยู่อาศัยของพวกเขาคือม้านั่งใกล้ทางเข้าอาคาร, ทางเข้าอาคาร หรือในสนามเด็กเล่น งานหลักที่พวกเขาชื่นชอบคือการกินเมล็ดพืชและดื่มเบียร์ (เช่น Baltiki 3, Baltiki 9, Zhigulevskoye ฯลฯ ) สิ่งเหล่านี้คือรูปลักษณ์ของ Gopnik ที่ปรากฏในวัฒนธรรมกระแสนิยม (Popular Culture) ในอดีต ซึ่งส่งผลให้ตัวละคร Gopnik แพร่หลายมาก แต่เป็นเช่นนั้นจริงหรือ ? Gopnik มีอยู่จริงหรือเป็นเพียงรูปลักษณ์ยอดนิยมในอดีต ? เพื่อที่จะทำความเข้าใจเรื่องนี้ ฉันคิดว่าเราจำเป็นต้องหันไปพิจารณาประวัติศาสตร์การปรากฏตัวของปรากฏการณ์ทางสังคมนี้

แนวคิดเกี่ยวกับ GOPnik เกิดขึ้นในกรุงเปโตรกราด (ปัจจุบันคือเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก) ก่อนการปฏิวัติรัสเซีย คำนี้ใช้สื่อถึงเด็กเร่ร่อน คนเร่ร่อน และขอทาน ซึ่งเป็นคนที่มีฐานะทางสังคมระดับล่างสุด บุคคลเหล่านี้ซึ่งมีส่วนร่วมในการโจรกรรม ลักเล็กขโมยน้อย หรือเป็นนักเลงหัวไม้จะถูกนำตัวไปที่สถานสงเคราะห์แห่งรัฐ (Государственное общество призора เรียกย่อๆว่า ГОП หรือ GOP ส่วนคำว่า призор แปลว่าการดูแล) ซึ่งถูกสร้างขึ้นมาเป็นพิเศษ ตั้งอยู่ที่ถนน Ligovsky ในเปโตรกราด บริเวณโรงแรม Oktyabrskaya (Октябрьская) บ้านเลขที่ 10 ซึ่งในสมัยนั้นมีชื่อว่าโรงแรม Bolshaya Severnaya (Большая Северная) หลังการปฏิวัติเดือนตุลาคมผ่านไปไม่นาน องค์กรก็เปลี่ยนชื่อเป็นสถานสงเคราะห์กรรมกรแห่งรัฐ (Государственное Общежитие Пролетариата ชื่อย่อคือ ГОП เหมือนเดิม) โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงวัตถุประสงค์แต่อย่างใด

วัฒนธรรมย่อยนี้ยังคงพัฒนาต่อไปในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ความอดอยาก การเป็นเด็กกำพร้า และการทำลายล้าง ส่งผลให้เกิดองค์ประกอบของการต่อต้านสังคมเพิ่มมากขึ้น กลายเป็นขบฏสังคมข้างถนนในยุคโซเวียต ต่อมาในช่วงทศวรรษที่ 1980 รูปลักษณ์ของ Gopnik ก็เริ่มดูดีขึ้นเล็กน้อยกลายเป็นเยาวชนชนชั้นแรงงานที่อาศัยอยู่ในเขตชานเมือง แต่ยังคงลักษณะความมีอารมณ์ฉุนเฉียวและการใช้ความรุนแรงกับกลุ่ม “неформал” (คล้ายกับฮิปปี้ในสหรัฐฯ) ที่มีรูปลักษณ์หรือพฤติกรรมท้าทาย

ในช่วงทศวรรษที่ 1990 “ลูกผู้ชายตัวจริง” (реальные пацаны) บางคนเริ่มเข้าร่วมกลุ่มองค์กรอาชญากรรม ซึ่งก่อตัวขึ้นเป็นจำนวนมากในช่วงยุค 90  (Dashing 90s หรือ лихих девяностых) บางคนถึงกับเติบโตขึ้นมาเป็นหัวหน้ากลุ่มอาชญากรด้วย อย่างไรก็ตามนักวิจัยเกี่ยวกับวัฒนธรรมย่อยนี้บางคนเชื่อว่าทศวรรษ 1990 ไม่เพียงแต่เป็นยุครุ่งเรืองของวัฒนธรรม Gopnik เท่านั้น แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของจุดจบด้วย อาวุธ ยาเสพติด และอาชญากรรมซึ่งกระจายอยู่ทั่วประเทศในทศวรรษนั้นส่งผลให้ Gopnik ลดจำนวนลงอย่างมากเนื่องจากหลายคนไม่มีโอกาสให้กำเนิดทายาท เห็นได้จากข้อมูลจากการวิจัยในปี 1990 ระบุว่ามีคนเหล่านี้เต็มท้องถนนไปหมด แต่เมื่อถึงช่วงต้นทศวรรษ 2000 จำนวนคนเหล่านี้กลับน้อยลงอย่างเห็นได้ชัดโดยเฉพาะในเมืองใหญ่ๆ

แล้วสถานการณ์ในปัจจุบันเป็นอย่างไรบ้าง ? คำว่า Gopnik มีรากฐานมายาวนานในภาษารัสเซีย ภาพลักษณ์ของเด็กชายประจำถิ่น ที่รายการทีวีนำมาหาผลประโยชน์ รวมถึงได้รับการโปรโมตทางอินเทอร์เน็ต ยังคงเป็นที่นิยมแพร่หลาย ปรากฏการณ์นี้ฝังแน่นอยู่ในจิตสำนึกของชาวรัสเซียสมัยใหม่ ถึงขนาดที่คนในประเทศของฉันต้องมีการแสดงพฤติกรรมแบบ Gopnik อย่างน้อยครั้งหนึ่งในชีวิต ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าเราปรารถนาที่จะปล้นหรือใช้ความรุนแรงกับบุคคลหรือปรากฏการณ์ที่ไม่พึงปรารถนา แต่ฉันหมายถึงการใช้คำหรือวลีบางอย่างที่มีอยู่ในคำแสลงของ “ลูกผู้ชายตัวจริง” หรือการเลียนแบบการเคลื่อนไหวของร่างกาย เช่น จากคำศัพท์ของพวกเขาคำว่า “ชัดเจน” (чётко) และ “ราบเรียบ” (ровно) ถูกนำมาใช้โดยใช้ในความหมายที่ไม่เป็นทางการว่า “ถูกต้อง” (правильный) หรือ “ตามที่ควรจะเป็น” (как полагается) มีคำเกริ่นนำ так-то ซึ่งกลายเป็น filler word นอกจากนี้บางคนก็อาจมีการใช้น้ำเสียงที่ชัดเจนในสถานการณ์บางอย่าง หรือระหว่างการทะเลาะกันอย่างดุเดือด มีการขยับตัวเข้าหาคู่ต่อสู้อย่างรวดเร็วเหมือนวัวกระทิง (быковать) หรือการพยายามนั่งยองๆ “อย่างถูกต้อง” โดยไม่ยกส้นเท้าขึ้น เป็นต้น อย่างไรก็ตามต้องเน้นย้ำว่าสิ่งที่กล่าวมาทั้งหมดสามารถทำได้โดยคนธรรมดาโดยไม่รู้ตัว อย่างอัตโนมัติ หรือเป็นเพียงมุกตลกเท่านั้น

ตอนนี้ Gopnik แบบมาตรฐานที่คอยขโมยเครื่องเสียงรถยนต์นั้นแทบไม่มีแล้ว ฉันสามารถพูดได้อย่างเต็มปากเต็มคำว่า ฉันเองไม่เคยพบกับคนพวกนี้ขณะอาศัยอยู่ในเมืองหลวง (กรุงมอสโก) แต่เมื่อพิจารณาจากรายงานของสื่อและข้อมูลจากอินเทอร์เน็ต ดูเหมือนว่าคนที่มีความรับผิดชอบต่อสังคมต่ำนั้นยังมีอยู่มากในต่างจังหวัด ข้อมูลเมื่อปี 2010 ระบุว่าคนหนุ่มสาวในเมืองเล็ก ๆ ประมาณ 30% ระบุว่าตัวเองเป็น Gopnik (อ้างอิงจาก Гаврилюк В.В. Гопники как феномен в среде молодежи // СОЦИС, 2010, № 1.) ส่วนตัวฉันเคยเห็นเฉพาะตัวแทนของวัฒนธรรมย่อยที่เกี่ยวข้องกับ Gopnik เท่านั้น เช่น Aueshnik (АУЕшник) หรือ offnik (оффник)  โดยคนกลุ่มแรกนั้นสามารถอธิบายได้ว่าเป็นคนที่ยึดมั่นในแนวคิดอาชญากรรม (ตัวย่อ АУЕ มาจาก Арестантский уклад един นักโทษรวมกันเป็นหนึ่ง) ซึ่งจะปกป้องมุมมองของพวกเขาอย่างรุนแรงและก้าวร้าว ขณะที่กลุ่มหลังเป็นคนหนุ่มสาวที่มีแนวคิดตามลัทธิการใช้กำลังแบบเดรัจฉาน พวกเขามักจะจัดการต่อสู้โดยมี “การให้คะแนน” และกระตุ้นให้เกิดความขัดแย้งกับผู้คนที่เดินผ่านไปมาเพียงเพราะสวมใส่เสื้อผ้าผิดกฎ แม้วัฒนธรรม Gopnik อาจจะไม่ได้ก่อให้เกิดวัฒนธรรมย่อยใหม่เหล่านี้โดยตรง แต่ก็เป็นไปได้ที่วัฒนธรรมย่อยใหม่เหล่านี้จะได้รับอิทธิพลมาจาก Gopnik

จากบทความข้างต้นเราสามารถสรุปได้ดังต่อไปนี้ แม้วัฒนธรรม Gopnik จะยังแพร่หลายอยู่ ก็ไม่ได้หมายความว่านี่เป็นวัฒนธรรมหลักของรัสเซียแต่อย่างใด อย่างไรก็ตามในขณะเดียวกันเราก็ไม่สามารถกล่าวว่าวัฒนธรรมย่อยนี้กำลังจะสาบสูญไป เห็นได้ชัดว่า Gopnik เปลี่ยนไปแล้ว โดยที่คุณสมบัติหลักของภาพลักษณ์ที่สดใสของพวกเขายังตราตรึงอยู่ในใจของชาวรัสเซียทั่วไป แต่ในเวลาเดียวกันพวกเขาได้วางรากฐานของวัฒนธรรมย่อยใหม่ ซึ่งดำรงชีวิตแบบหัวรุนแรงและยึดมั่นในแนวคิดอาญชากรรม

ซานดร้า


Гопари, гопники, пацаны с района и т.п. — так называют молодых людей низкого социального статуса, малообразованных и склонных к насилию и воровству. Их привычный внешний вид – спортивный костюм (обычно подделка фирмы Adidas), кепка-таблетка или обычная кепка, спортивные очки, а также спортивная обувь или даже лаковые туфли, добавляющие особого шарма и без того незабываемому образу.  Местами их обитания считаются лавочки около подъезда, сами подъезды, детские площадки, а излюбленным занятием лузганье семечек и распитие пива (Балтики 3 и 9, Жигулёвского и пр.) По крайней мере именно так их привыкли изображать в массовой культуре, которая сделала персонаж гопника очень популярным. Но так ли всё обстоит на самом деле? И существуют ли подобные люди в принципе или же это всего лишь популярный образ из прошлого? Для того, чтобы во всём разобраться, я считаю необходимым обратиться к истории появления этого социального феномена.

Понятие ГОПник возникло еще в дореволюционном Петрограде (сейчас Санкт-Петербург). Этим словом называли беспризорников, бродяг и попрошаек, то есть людей, находящихся на социальном дне. Подобных личностей, промышляющих мелким грабежом и хулиганством, свозили на Лиговский проспект Петрограда, где было специально создано Государственное общество призора (коротко ГОП; призор — забота, попечение), расположившееся в помещениях нынешней гостиницы «Октябрьская» в доме 10, которая тогда именовалась «Большая Северная». Вскоре после Октябрьской революции организация поменяла название на Государственное Общежитие Пролетариата (снова ГОП), не изменив при этом своего назначения.

Данная субкультура продолжала развиваться и в послевоенное время. Голод, сиротство и разруха вызвали увеличение числа антисоциальных элементов, среди которых была та самая советская уличная шпана. К 1980-м гг. гопники приобрели чуть более благопристойный вид, став рабочей молодежью, обитающей на окраинах, но всё ещё обладающей дерзким нравом и способной избить «неформала» за вызывающий внешний вид или поведение.

В 1990-х некоторые из таких «реальных пацанов» стали вступать в ОПГ (Организованные преступные группы), которые в большом количестве формировались в период «лихих девяностых». Некоторым даже удавалось вырасти до настоящих криминальных боссов.

Вместе с тем некоторые исследователи этой субкультуры считают, что 1990-е стали не только расцветом гоп-культуры, но и началом ее постепенного конца. Оружие, тяжелые наркотики и криминал, накрывшие страну в то десятилетие, существенно сократили численность гопников, ведь многие из них просто не успели оставить потомства. По данным исследований в 1990-х улицы чуть ли не кишели этими ребятами, однако к началу 2000-х по крайней мере в крупных городах их стало заметно меньше.

Однако, как же обстоят дела в наши дни? Слово «гопник» уже давно прочно укоренилось в русском языке. Образ пацана с района, эксплуатируемый на телепередачах и продвигаемый в интернете, по-прежнему не теряет популярности. Данный феномен настолько крепко засел в сознании современного россиянина, что каждый житель моей страны хотя бы раз в своей жизни, но демонстрировал черты поведения гопников. Речь не идёт о желании грабить или применять насилие к неугодным людям или явлениям. Здесь я имела ввиду употребление определённых слов или фраз, присущих сленгу «реальных пацанов» или подражание некоторым телодвижениям. Из их лексикона были переняты слова «чётко» и «ровно», используемые в нетрадиционном значении – «правильный», «как полагается», или вводное слово «так-то», ставшее словом-паразитом. Также некоторые могут в определённый ситуации придавать голосу дерзкую интонацию, в пылу ссоры резко надвигаться на оппонента («быковать») или, садясь на корточки, пытаться делать это «правильно», не отрывая пяток. Важно уточнить, что всё перечисленное мной может совершаться обычными людьми бессознательно, автоматически, либо ради шутки.

Стоит сказать, что теперь эталонного гопника, ворующего магнитолы из машин и заставляющего отчитываться за внешний вид, можно встретить далеко не часто. Скажу честно, что, проживая в столице, я сама никогда не встречалась конкретно с такими людьми, однако, судя по сообщениям из СМИ и информации из Интернета, люди с низкой социальной ответственностью в изобилии имеются в провинции. По данным 2010 г. около 30% молодежи в маленьких городах идентифицируют себя как гопников. [Гаврилюк В.В. Гопники как феномен в среде молодежи // СОЦИС, 2010, № 1.]. Сама лично я видела лишь представителей смежных с гопниками субкультур, например, АУЕшников или оффников. Первых можно охарактеризовать как людей, придерживающихся уголовных понятий (А.У.Е. – «Арестантский уклад един»), также привыкших отстаивать свою точку зрения насильственно и агрессивно. Вторые же представляют собой молодёжь, чьи понятия основываются на культе грубой силы. Они часто устраивают драки («забивы»), а также провоцируют конфликты с прохожими из-за «неправильной» одежды. Вполне возможно, что гопкультура, если и не породила одну из новых контркультур, то по крайней мере оказала своё влияние на их формирование.

Резюмируя вышесказанное можно сделать следующие выводы. Популярность гопкультуры не говорит об однозначном засильи гопников в современной России. Вместе с этим невозможно утверждать и того, что данная субкультура находится на стадии вымирания. Очевидно, гопник видоизменился, а основные черты его яркого образа отпечатались в сознании обычных россиян. Вместе с этим они легли в основу новых субкультур, представители которых также строят свою жизнь в соответствии с радикальными принципами и криминальными понятиями.

Сандра

แสดงความคิดเห็น